वास्तुशास्त्र म्हणजे काय

वास्तू आणि शास्त्र

मराठीत वास्तू म्हणजे घर किंवा इमारत. वास्तुशास्त्र म्हणजे घर बांधण्याचे आणि त्याची मांडणी करण्याचे पारंपरिक नियम. मयमत, मानसार, विश्वकर्मा प्रकाश आणि बृहत्संहिता यांसारख्या ग्रंथांत हे नियम सांगितले आहेत.

हे ग्रंथ वेगवेगळ्या काळात आणि प्रदेशांत लिहिले गेले, त्यामुळे त्यांच्यात आणि आजच्या वास्तुतज्ज्ञांमध्ये काही बाबतीत मतभेद आढळतात.

आठ दिशा आणि पंचमहाभूते

वास्तुशास्त्रात घराचे आठ दिशांमध्ये भाग केले जातात आणि मधल्या भागाला ब्रह्मस्थान म्हणतात. प्रत्येक कोपऱ्याला एक तत्त्व जोडले जाते. पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू आणि आकाश या पाच तत्त्वांना पंचमहाभूते म्हणतात, ही पारंपरिक संकल्पना आहे.

• उत्तर (उत्तरा) आणि ईशान्य, म्हणजे उत्तर-पूर्व: ईशान्याला जल तत्त्व
• पूर्व (पूर्वा) आणि आग्नेय, म्हणजे दक्षिण-पूर्व: आग्नेयाला अग्नी तत्त्व
• दक्षिण (दक्षिणा) आणि नैर्ऋत्य, म्हणजे दक्षिण-पश्चिम: नैर्ऋत्याला पृथ्वी तत्त्व
• पश्चिम (पश्चिमा) आणि वायव्य, म्हणजे उत्तर-पश्चिम: वायव्याला वायू तत्त्व
• ब्रह्मस्थान, म्हणजे घराचा मध्य: आकाश तत्त्व

वास्तुशास्त्र काय सांगते, काही उदाहरणे

बहुतेक ग्रंथांनुसार स्वयंपाकघर आग्नेय कोपऱ्यात, मास्टर बेडरूम नैर्ऋत्य कोपऱ्यात आणि देवघर ईशान्य कोपऱ्यात असावे. मुख्य दरवाजा उत्तर, ईशान्य किंवा पूर्व दिशेला असावा आणि घराचा मध्य मोकळा ठेवावा, असेही सांगितले जाते.

श्रद्धा, विज्ञान आणि व्यवहार

वास्तुशास्त्राचे घरातील लोकांवर होणारे परिणाम हा श्रद्धेचा विषय आहे. ते वैज्ञानिक पुराव्याने सिद्ध झालेले नाहीत, आणि ही माहिती त्याच दृष्टीने वाचा.

भरपूर उजेड, खेळती हवा, स्वच्छता आणि पसारा नसलेले घर हे मात्र कोणत्याही घरासाठी सोयीचे आहे, मग कोणी वास्तू मानो वा न मानो.

वास्तुशांती हा नव्या घरात प्रवेश करताना केला जाणारा धार्मिक विधी आहे. तो घराच्या नकाशाच्या तपासणीपेक्षा वेगळा विषय आहे आणि या मार्गदर्शकात त्याबद्दल माहिती नाही.

प्रश्न